In sommige landen is transgenderzorg beperkt toegankelijk of zelfs volledig afwezig. België biedt een breed aanbod aan gespecialiseerde transgenderzorg. Of je nu al gestart bent of nog aan het begin van je zorgtraject staat. We lijsten hieronder een aantal stappen op die je best doorloopt wanneer je transgenderzorg zoekt in belgië.

Zoek een huisarts

De eerste stap is het vinden van een huisarts. Een huisarts speelt een centrale rol in de Belgische gezondheidszorg en kan je helpen met een eerste inschatting van je zorgnoden. De huisarts kan je doorverwijzen naar gespecialiseerde transgenderzorg, zoals endocrinologen, psychologen, multidisciplinaire genderteams,...

Als je al eerder transgenderzorg hebt gekregen in je thuisland, bezorg je nieuwe huisarts dan zoveel mogelijk medische informatie (bijvoorbeeld een samenvatting van je medisch dossier, verwijsbrieven, laboresultaten, medicatie voorschriften, contactgegevens van de artsen die je reeds opvolgden, ...). Bij voorkeur is deze info vertaald naar het Engels, Frans of Nederlands.

Je vindt een huisarts die werkzaam is in jouw buurt via:

Verder kan je ook langsgaan bij een huisartsenpraktijk of hen telefonisch of per mail contacteren, en vragen of ze nog patiënten aannemen. Veel huisartsen hebben een patiëntenstop en nemen tijdelijk geen nieuwe patiënten aan. 

Als je nog geen ziekteverzekering hebt via een mutualiteit of ziekenfonds (bv. CM, Solidaris, OZ,...), betaal je de volledige prijs van een consult bij de huisarts, zonder terugbetaling. Als je wél aangesloten bent bij een mutualiteit of ziekenfonds, krijg je een groot deel terugbetaald, en betaal je vaak zelf maar een paar euro.

Als je in een asielcentrum of LOI verblijft

Als je in een asielcentrum (Fedasil, Rode Kruis,...) of lokaal opvanginitiatief (LOI) verblijft, dan heb je ook recht op zorg.

  • Elk centrum werkt samen met huisartsen of heeft een eigen medische dienst.
  • Je krijgt meestal medische zorg binnen het centrum of via een arts waarmee het centrum samenwerkt.
  • Voor gespecialiseerde zorg krijg je begeleiding en een medische kaart of toestemming via het centrum.

Als je geen papieren hebt

Als persoon zonder wettig verblijf in België zijn je opties beperkter, maar je hebt altijd recht op dringende medische hulp (DMH). Dit is vastgelegd in de wetgeving, en de uitvoering gebeurt via de lokale overheden. Hoe bekom je DMH?

  • Bekom een attest "medische oorzaak"

Maak een afspraak bij een (huis)arts en vraag om een attest 'dringende medische hulp' waarin staat dat medische zorg noodzakelijk is. 

  • Doe een aanvraag bij een OCMW/Sociaal Huis of CPAS

Maak een afspraak bij het OCMW/Sociaal Huis of CPAS van de stad of gemeente waar je verblijft en bezorg hen het eerder verkregen attest 'dringende medische hulp'. Je kan ook rechtstreeks naar het OCMW/Sociaal Huis of CPAS en daar vragen om een doorverwijzing naar een (huis)arts zonder zelf te hoeven betalen. 

Er wordt een sociaal onderzoek gevoerd om te beoordelen of je echt zonder wettig verblijf in België bent en geen financiële middelen hebt. 

  • Wacht op de beslissing en betalingsverbintenis

Indien het OCMW/Sociaal Huis of CPAS akkoord gaat, geeft men een betalingsverbintenis (medische kaart) af. Met deze kaart kan je de medische zorg laten uitvoeren zonder vooraf te betalen. Het OCMW/Sociaal Huis of CPAS betaalt de zorgverstrekker. 

Soms kan het even duren vooraleer de goedkeuring rond is. Er is geen vaste wettelijke termijn. Als het om een echte noodsituatie gaat, kan de arts in het ziekenhuis onmiddellijk een attest opmaken en moet het OCMW snel gecontacteerd worden, waarna de procedure versneld kan plaatsvinden. 

Wat wordt begrepen onder "dringende medische hulp"?

De zorg voorzien binnen het aanbod ‘dringende medische hulp’ is ruimer dan de term doet vermoeden. Dringend is niet alleen levensbedreigend. De wet vernoemt niet specifiek welke zorg hieronder valt, dus het is aan de behandelend arts om in te schatten welke zorg nodig is om de fysieke en psychische integriteit te beschermen. 

In de praktijk gaat het om medische zorg, medicatie, diagnostiek of preventieve zorg waarvoor voor verzekerden een terugbetaling is voorzien door het RIZIV. 

Vraag een verwijzing naar gespecialiseerde transgenderzorg

In Vlaanderen zijn er verschillende zorgverleners en -centra gespecialiseerd in transgenderzorg, waaronder:

Afhankelijk van je situatie, kan je huisarts je doorverwijzen naar een geschikt zorgtraject: psychologische ondersteuning, opstart of voortzetting van een hormonale behandeling, sociale begeleiding ,... Een diagnose zoals genderdysforie of genderincongruentie is nodig bij het verkrijgen van gedeeltelijke terugbetaling.

In België is er veel vraag naar transgenderzorg. Hou rekening met mogelijke wachttijden, zeker bij de genderteams. Daar zijn er wachttijden van enkele maanden tot jaren. Je huisarts kan in tussentijd de nodige medische check-up doen. 

Lees wat je alvast zelf kan doen tijdens het wachten.  

Niet elk genderteam neemt buitenlandse patiënten aan, omwille van het feit dat er al lange wachttijden zijn voor binnenlandse patiënten. Of men heeft een aparte wachtlijst voor buitenlandse patiënten, die vaak langer is.

Een ziekenhuis mag geen dringende medische hulp weigeren (bv. spoed hulp), maar bij niet-dringende medische hulp zijn er wel beperkingen mogelijk. Zo kunnen ziekenhuizen bijvoorbeeld eisen dat je vooraf betaalt. Als je geen mutualiteit of verzekeringsbewijs kan voorleggen, kan het ziekenhuis de zorg uitstellen of weigeren tot er financiële zekerheid is. Het is dus sterk aangeraden je aan te sluiten bij een ziekenfonds en eventueel een hospitalisatieverzekering af te sluiten.

Conventie transgenderzorg

Van de 7 centra die transgenderzorg aanbieden in Vlaanderen en Brussel, werken er 5 onder de conventie transgenderzorg. Dat wil zeggen dat voor patiënten met een Belgische ziekteverzekering de psychosociale sessies bijna volledig worden terugbetaald. Dat is zo in: UZ Gent, ZOL Genk, VITAZ Sint-Niklaas, ZAS Antwerpen en Erasmus Brussel-Anderlecht.

Buitenlandse patiënten die geen Belgische ziekteverzekering hebben, kunnen niet genieten van deze voordelige overeenkomst. Dit staat echter los van toegang tot zorg: zij kunnen er nog steeds terecht maar aan het volledige tarief.

Zorgbrochure

Het Transgender Infopunt ontwikkelde een zorgbrochure in 7 verschillende talen . In deze zorgbrochure vind je beknopte info over transgenderzorg in Vlaanderen. Neem deze zeker door. Mocht je nog meer specifieke vragen hebben, of hulp wensen bij het zoeken naar goede zorg, dan mag je steeds contact opnemen met het Transgender Infopunt. Je kan met ons:

Maak voor een live of (video)chatgesprek wel best eerst per mail of telefonisch een afspraak, zodat we zeker genoeg tijd voor jou kunnen vrijmaken. Je mag een tolk of een vertrouwensfiguur meebrengen of wij kunnen een tolk voor je aanvragen.

Medische zorg opstarten met een buitenlandse verwijsbrief

Medisch specialisten, zoals endocrinologen en chirurgen, vragen vaak een verwijsbrief van je psychosociaal hulpverlener vooraleer ze overgaan tot een genderbevestigende hormoonbehandeling of ingreep. Een diagnose van genderdysforie of genderincongruentie is niet nodig voor toegang tot zorg in België (maar wel vaak nodig voor terugbetaling).

Vraag jouw niet-Belgische hulpverlener om zoveel mogelijk info te verwerken in de verwijsbrief. Bekijk hier het infodocument dat schetst hoe zo'n verwijsbrief er idealiter uitziet.

Medische zorg verderzetten in België

Een eerder opgestarte hormonale behandeling kan voortgezet worden, maar houd er rekening mee dat niet elk genderteam of elke endocrinoloog dit wil doen. Als je bijvoorbeeld uit een land komt waar hormonen moeilijk verkrijgbaar waren, is het mogelijk dat je zelfmedicatie hebt toegepast via het internet of andere bronnen. In zulke gevallen kiezen artsen er vaak voor om een nieuwe veiligere behandeling voor te stellen.

Als je tijdelijk in België verblijft met bijvoorbeeld een studenten- of werkvisum, wil je de behandeling die je in je eigen land al hebt opgestart hier misschien voortzetten. Dit is vooral het geval bij een hormoonbehandeling die natuurlijk blijvend moet gemonitord worden. Je kan contact opnemen met een huisarts of endocrinoloog om je bloedwaarden te monitoren.

Medicatievoorschriften uit het buitenland kunnen in sommige gevallen in België gebruikt worden, maar er zijn belangrijke beperkingen en voorwaarden. Hier zijn de hoofdpunten:

Europese voorschriften

Een voorschrift van een arts uit een ander EU- of EER-land kan in België aanvaard worden, maar:

  • Niet elke Belgische apotheek aanvaardt het automatisch;
  • De apotheek moet het geneesmiddel kennen en mogen afleveren in België;
  • Het voorschrift moet voldoen aan de Europese richtlijnen. 

Gebruik bij voorkeur een "cross-border prescription". Dat is een gestandaardiseerd voorschrift dat in de hele EU bedoeld is om herkenbaar te zijn.

Niet-Europese voorschriften

Belgische apotheken mogen geen medicatie afleveren op basis van voorschriften uit niet-EU-landen. Je zal dus een Belgische arts moeten raadplegen voor een nieuw voorschrift, zelfs als je je medicatie al gebruikt.

Informeer naar kosten en verzekeringsopties

Als je wettelijk in België verblijft, heb je vaak recht op een aansluiting bij een ziekenfonds of mutualiteit. Dat geeft je toegang tot gedeeltelijke terugbetaling van medische kosten. Bovenop die aansluiting kan je ook nog een aanvullende ziekteverzekering of/en een hospitalisatieverzekering afsluiten bij je ziekenfonds of bij een privé verzekeraar. Dit laatste is interessant wanneer je een chirurgische ingreep wenst en hiervoor een tijdje in het ziekenhuis zal verblijven.

Ben je nog in procedure of heb je een onduidelijke verblijfsstatus? In sommige gevallen kan je recht hebben op terugbetaalde dringende medische hulp, die ook transgenderzorg kan omvatten. Neem contact op met een CAW of OCMW in jouw buurt voor begeleiding.

Zonder wettelijk verblijf word je uitgesloten van de ziekteverzekering. Je kan dan enkel zorg bekomen via het aparte systeem van 'dringende medische hulp'. Bepaalde Nederlandse verzekeringen voorzien wel een terugbetaling voor zorg verkregen in België.

De meeste genderteams beschikken over een sociaal werker die je kan helpen met alle praktische en financiële zaken. Alle openbare ziekenhuizen beschikken over een sociale dienst of plek waar je terecht kan met al je vragen betreffende kostprijs. Je kan er ook een offerte vragen. Let op: mogelijks worden hiervoor dossierkosten aangerekend.

Op onze webpagina’s over verzekeringen vind je uitgebreide informatie over de kosten verbonden aan consulten, medicatie, opnames en ingrepen. 

Medische kosten voor asielzoekers worden terugbetaald door Fedasil in het geval je verblijft in een opvangcentrum, en terugbetaald door OCMW in geval je verblijft in een LOI. Wanneer je reeds bent gestart met een hormoonbehandeling in je land van herkomst, dan krijg je terugbetaling bij de verderzetting. Je hebt geen recht op terugbetaling wanneer je in België pas start.

Informeer voor een tolk of taalbijstand

Niet alle zorgverleners spreken meerdere talen. Als Nederlands voor jou moeilijk is, vraag dan na of er zorgverleners zijn die Engels of jouw moedertaal spreken. In ziekenhuizen of officiële instanties kan je beroep doen op een tolk. Deze vraag je aan bij het ziekenhuis of de dienst zelf. Je kan hier vaak info over terugvinden op de website van de instantie, of dit navragen bij de sociale dienst.

Zoek je een zorgverlener via onze zorgkaart , dan kan je filteren op taal (Nederlands, Engels, Frans, Spaans, Portugees en Duits).  

Meer info

    Kan er iets verbeterd worden aan deze pagina?

    Laatst nagekeken op: .