Nederlands onderzoek: ‘Een Onmenselijke Wet’ brengt leed door verplichte sterilisatie in beeld
Let op: deze nieuwspost gaat over dwang en medische ingrepen en kan confronterend zijn.
In december 2020 schreven we dat Nederland met excuses en financiële compensatie kwamExterne link voor de verplichte sterilisatie in de oude Transgenderwet. Nu is er een vervolg: onderzoekers van de Radboud Universiteit publiceerden in opdracht van het Nederlandse ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) een rapport over de ervaringen van de mensen die onder die wet vielen. Het is het eerste onderzoek dat hun verhalen in kaart brengt.
Wat is er gebeurd in Nederland?
Van 1985 tot 2014 stelde de Nederlandse wet drie voorwaarden om de geslachtsregistratie te wijzigen: ongehuwd zijn (tot 2001), lichamelijke aanpassing en onomkeerbare onvruchtbaarheid (tot 2014). Daardoor hing juridische erkenning voor trans personen af van een medisch traject.
Na een aansprakelijkstelling door het transgender- en interseksecollectief kondigde het kabinet eind 2020 excuses en een tegemoetkoming van 5.000 euro aan. De officiële excuses volgden op 27 november 2021. De tegemoetkoming kon tot oktober 2024 worden aangevraagd, en eind juli 2025 waren er 1.162 toegekend.
Wat toont het rapport?
Het onderzoek is gebaseerd op een analyse van parlementaire stukken en adviezen van de Gezondheidsraad, aangevuld met 28 diepte-interviews waarvan 24 trans personen en 4 intersekse personen.
Het rapport laat eerst zien dat de wet geen vanzelfsprekende uitkomst was. Zowel in de Gezondheidsraad als in het parlement waren er fundamentele bezwaren tegen verplichte ingrepen, en minder strenge voorwaarden werden overwogen en verworpen. De wet van 1985 was het resultaat van politieke keuzes, concludeerden de onderzoekers.
De wet maakte juridische erkenning afhankelijk van een medisch traject, waarin zorgprofessionals de toegang bepaalden, de ingrepen uitvoerden en de verklaring voor de overheid opstelden. Geïnterviewden vertellen dat ze weinig ruimte kregen voor een eigen tempo of alternatieven. Er werd een bepaald beeld van ‘de transseksueel’ verwacht en wie daarvan afweek, vreesde vertraging. Vragen over het bewaren van vruchtbaarheid werden zelden verwelkomd. Sommigen stelden hun transitie uit, anderen bleven jarenlang zonder documenten die overeenstemden met hun genderidentiteit. De gevolgen zijn verlies van zelfbeschikking, van vruchtbaarheid en van toekomstperspectief, blijvende lichamelijke klachten en rouw. Ook intersekse personen kregen met de voorwaarden te maken, hoewel ze formeel buiten de wet vielen.
Het rapport benadrukt dat genderbevestigende zorg en juridische erkenning voor veel trans en intersekse personen noodzakelijk, soms levensreddend waren. De kritiek richt zich op de dwang. Volgens de onderzoekers doen excuses en tegemoetkoming zonder erkenning van alle vormen van schade, lichamelijk, psychisch en sociaal, slechts gedeeltelijk recht aan het onrecht. Ze wijzen er ook op dat voor een geslachtsregistratiewijziging in Nederland nog altijd een deskundigenverklaring nodig is.
Hoe zit het in België?
Ook bij ons kende de wet van 10 mei 2007 strenge medische voorwaarden. Wie de geslachtsregistratie wilde wijzigen, moest eerst een psychiatrische diagnose, fysieke transitie en een onomkeerbare sterilisatie ondergaan. Dat plaatste mensen voor een bijna onmogelijke keuze: wettelijke erkenning van hun genderidentiteit, of het behouden van hun voortplantingsorganen. Het verlies van vruchtbaarheid blijft ook voor veel mensen in België sterk doorwegen. Zo toonde Belgisch onderzoek van Motmans et al. (2017)Externe linkPDF dat dit voor minstens een kwart erg zwaar voelt.
Pas met de Transgenderwet van 25 juni 2017, in werking sinds 1 januari 2018, verdwenen de strikte medische en psychische voorwaarden. Dit onder meer omdat de wet van 2007 strijdig was met artikel 3 en 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
De wet van 2017, die vandaag nog steeds van toepassing is, werd ondertussen gedeeltelijk vernietigd door het Grondwettelijk Hof. Sindsdien werd ze deels aangepast, zodat mensen hun geslachtsregistratie meerdere keren kunnen wijzigen. Die wijziging blijft echter binair: een erkenning van non-binaire genderidentiteiten bestaat in België nog steeds niet.
Het grote verschil met Nederland is dat er in België nooit excuses zijn gekomen voor de sterilisatievoorwaarde die vóór en tijdens de transwet van 2007 gold. In 2021 pleitte het TIP bij de federale overheid ervoor om publieke excuses op te nemen in de hervorming van de transwet, maar tot op vandaag blijven die uit. Ook is er in België nooit onderzoek uitgevoerd naar de ervaringen van trans personen die onder de wet van 2007 hun geslachtsregistratie al dan niet hebben laten wijzigen, terwijl dat in Nederland wel gebeurde.
Meer info
- Lees hier het volledige rapport 'Een Onmenselijke Wet'Externe linkPDF (2026)
- Lees hier de publiekssamenvatting van het rapport Externe linkPDF(2026)
- Lees hier het nieuwsbericht van Transgender Netwerk NederlandExterne link (8 oktober 2026)
Vragen of bezorgheden? Het TIP is er voor je!
Open: maandag-donderdag, 9u-16u