Wat is gelaatchirurgie?

Gender Confirming Facial Surgery (GCFC) is een term die een hele bundel van procedures omvat waarbij het gezicht mannelijker, vrouwelijker of androgyner wordt gemaakt. Op deze pagina wordt enkel FFS uitgebreid toegelicht. Het TIP werkt momenteel aan een uitbreiding van deze pagina en streeft ernaar in de toekomst meer informatie toe te voegen over FMS. 

Wat is Faciale feminiserende chirurgie (FFS)?

Faciale feminiserende chirurgie (FFS) is een term die een hele bundel van procedures omvat waarbij een eerder mannelijk gelaat wordt vervrouwelijkt. Er zijn immers een aantal anatomische verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke gezichten en schedels. Een eerder mannelijk aangezicht is groter, meer vierkant en met scherpere hoeken dan een vrouwelijk aangezicht. De neus bij personen met een mannelijk toegewezen geboortegeslacht is groter en heeft een uitgesproken neusrug. Het gezicht van een persoon met vrouwelijk toegewezen geboortegeslacht is kleiner, ovaler, vaak hartvormig en bevat zachtere lijnen. De oogkassen zijn groter, de wenkbrauwen zijn hoger ingeplant en het hoogste punt bevindt zich meer naar het laterale derde.

Onderstaande figuur verduidelijkt dit:

Wanneer naar de aangezichtsschedels wordt gekeken vinden we dezelfde kenmerken terug. De eerder mannelijke schedel heeft een prominente en hoge kin, stevige kaakhoeken met een bijna rechte hoek en een beenderige verdikking boven de oogkassen, de "frontal bossings" genoemd. De eerder vrouwelijke schedel heeft een volledig convex voorhoofd, een minder uitgesproken kin en afgeronde kaakhoeken.

Bij de meeste esthetische ingrepen willen personen hun uiterlijk meer in overeenstemming brengen met hoe ze zich voelen, maar ook op zichzelf blijven lijken. Men houdt er best rekening mee dat het aangezicht drastisch kan veranderen. 

In onderstaande figuur wordt weergegeven in blauw waar er bij de eerder mannelijke schedel een teveel aan bot is in vergelijking met de vrouwelijke schedel. De rode zone geeft weer waar er botvolume mag worden bijgevoegd om de schedel vrouwelijker te maken.

Chirurgie die het gezicht vrouwelijker maakt kan helpen bij het integreren in de maatschappij in een (eerder) vrouwelijke genderrol, aangezien het aangezicht cruciaal is in de perceptie van iemand als mannelijk of vrouwelijk. FFS richt zich zowel op het aangezichtsskelet als op de weke delen (huid, spieren, bindweefsels) en omvat een hele reeks verschillende technieken die afkomstig zijn uit de kaakchirurgie en reconstructieve chirurgie, maar ook uit de plastische en esthetische chirurgie. Dit kan onder andere inhouden: voorhoofd, kin, kaakhoeken, botstructuren, neus, jukbeenderen, adamsappel,... 

Het voorhoofd

Het bovenste derde van het aangezicht bepaalt in grote mate of een gezicht als vrouwelijk of mannelijk wordt herkend. De typische mannelijke kenmerken zoals de kalende haarlijn, de frontal bossing (beenderige prominenties boven de oogkassen) en de positie en vorm van de wenkbrauwen, kunnen worden aangepast door een coronale benadering. Dit is een toegang tot het voorhoofd door een incisie die over het hoofd loopt van oor naar oor en zoveel mogelijk in de behaarde hoofdhuid wordt verborgen.

Door deze toegang kunnen de "frontal bossings" worden verwijderd, de oogkassen wat groter gemaakt, de wenkbrauw hoger worden gepositioneerd en naar een meer vrouwelijke vorm en kan het voorhoofd kleiner worden gemaakt door de haarlijn op te schuiven naar voren.

De kin

Een eerder vrouwelijke kin is puntiger, smaller en minder hoog dan een eerder mannelijke kin. Bij FFS kan de kin worden aangepast via een intra-orale toegang (langs de mond)door middel van correctieve osteotomieën. Hierbij worden de losgemaakte botfragmenten verplaatst om deze vorm aan te passen en worden opnieuw gefixeerd met titanium plaatjes.

De kaakhoeken

De eerder mannelijke kaakhoek meer prominent door een dikkere kauwspier die er aangrijpt, maar vooral door een meer uitgesproken beenderige structuur van de onderkaak op die plaats. Deze is zowel naar achter als naar onder en naar buiten toe uitgebreider dan bij een eerder vrouwelijke kaakhoek. De kaakhoek kan via een intra-orale toegang zonder zichtbare littekens worden verkleind door middel van correctieve osteotomie, waarbij het teveel aan bot wordt weggenomen.

Orthognatische chirurgie

Door een combinatie van een verplaatsing van de botstructuren van de boven– en onderkaak kunnen de volumes worden veranderd in het middelste en onderste derde van het gelaat. Deze veranderingen kunnen het middelste van het gelaat meer volume geven en het gezicht ronder maken. Bij deze ingreep wordt ook de kin minder prominent, de kaakhoeken minder uitgesproken en kunnen de bovenste fronttanden meer zichtbaar worden gemaakt. Deze ingreep wordt ook gedaan zonder zichtbare littekens, alle incisies bevinden zich in de mond. Ook hier worden de verplaatste botstructuren opnieuw vastgezet met behulp van titanium plaatjes.

De neus

Een eerder mannelijke neus is meestal groter dan een eerder vrouwelijke neus. De neusrug bij de meeste trans vrouwen of AMAB (mensen die het mannelijk geboortegeslacht toegewezen kregen) is rechter en de hoeken naar het voorhoofd en de bovenlip scherper. Bij een aanpassing aan het voorhoofd wordt de hoek tussen neus en voorhoofd reeds stomper gemaakt en kan de hoek tussen de neus en bovenlip ook stomper gemaakt worden door orthognatische chirurgie. 

Wanneer het effect op de neus van deze ingrepen te weinig blijkt te zijn, kan in een vervolgoperatie een correctie aan de neus worden uitgevoerd waarbij deze kleiner wordt gemaakt, de neusrug wat minder prominent en de tip wat meer naar boven wordt geplaatst.

De jukbeenderen

Personen met een vrouwelijk toegewezen geboortegeslacht hebben meestal iets prominentere jukbeenderen dan personen met een mannelijk toegewezen geboortegeslacht. Het aanpassen van de jukbeenderen alleen heeft geen erg grote feminiserende invloed. Prominente jukbeenderen worden ongeacht gender attractief bevonden en vooral hiervoor uitgevoerd. Ook deze ingreep gebeurt via een intra-orale toegang en ook hier zijn dus geen zichtbare littekens.

Meestal verricht men tijdens FFS een combinatie van procedures, afhankelijk van wat nodig is om het gezicht van de patiënt een (eerder) vrouwelijkere uitstraling te geven. De hele ingreep duurt normaal gesproken tussen de 4 en 8 uur, afhankelijk van de uitgebreidheid van de operatie. Er wordt geadviseerd om na een faciale feminisatie operatie 1 tot 2 nachten in het ziekenhuis te blijven.

Reductie van de adamsappel

Indien iemand een uitgesproken adamsappel heeft, kan deze worden gereduceerd via een ingreep. De adamsappelcorrectie is een eenvoudige operatie waarbij een naar voren uitstekende en opvallende adamsappel wordt aangepast via een kleine incisie dwars over de adamsappel. Hierdoor worden de verhoudingen in de hals geharmoniseerd en ontstaat er een betere halscontour. Het litteken is klein en bijna onzichtbaar, omdat de halshuid over het algemeen mooi geneest. De ingreep kan plaatsvinden in combinatie met de stemverhogende ingreep of in combinatie met FFS.

Let op: indien een stemverhogende ingreep gewenst is, wordt aangeraden de adamsappelreductie niet vòòr de stemverhogende ingreep te laten plaatsvinden.

Herstel

Reken op minimum twee weken vooraleer de meeste zwelling is verdwenen. Het werk kan hervat worden na een drietal weken. Sommige personen geven aan tot een maand na de ingreep veel sneller moe te zijn dan voordien.

Kostprijs

Tot op vandaag wordt gelaatschirurgie niet terugbetaald. De kostprijs voor de verschillende mogelijke ingrepen in kader van FSS variëren sterk, en hangt ook af van het al dan niet bestaan van een RIZIV-code voor de geplande ingreep.

In het algemeen ligt de prijs per ingreep tussen de 4000 en 7000 euro in een openbaar ziekenhuis en tussen de 10.000 en 40.000 euro in een privéziekenhuis.

Laatst nagekeken op: .