EU lidstaten moeten gendererkenning wettelijk mogelijk maken

Het Europees Hof van Justitie (HvJ) besliste afgelopen donderdag 12 maart dat lidstaten van de Europese Unie een aanpassing van het juridische geslacht op officiële identiteitsdocumenten mogelijk moeten maken, zodat hun burgers die in een andere EU-lidstaat verblijven documenten kunnen verkrijgen die beantwoorden aan hun genderidentiteit.

Die procedure moet snel, transparant en toegankelijk zijn, en niet gebaseerd op medische voorwaarden (bv. sterilisatie). Het recht van trans personen op een correcte wettelijke genderverklaring mag dus niet belemmerd worden door nationale wetten of rechterlijke uitspraken die niet in overeenstemming zijn met het Europees recht. De uitspraak van het HvJ vormt een juridische basis die EU-lidstaten verplicht tot wettelijke erkenning van de genderidentiteit van burgers die gebruik hebben gemaakt van hun vrij verkeer in de EU.

Rechtszaak na tien jaar weigering

Deze uitspraak van het HvJ kwam er naar aanleiding van een Bulgaarse trans vrouw die in Italië verblijft. Haar vraag naar wettelijke erkenning van haar genderidentiteit op haar Bulgaarse documenten werd al bijna 10 jaar geweigerd door de Bulgaarse instanties. Deze weigering belemmert volgens het HvJ haar recht op vrij verkeer en verblijf, dat verbonden is aan EU-burgerschap. Een verschil tussen iemands genderidentiteit en diens officiële documenten kan de persoon in kwestie immers "aanzienlijke ongemakken" bezorgen wanneer die diens identiteit moet bewijzen, aldus het HvJ.

Nationale wetgeving in strijd met EU-recht

De uitspraak is van toepassing op alle 27 lidstaten van de Europese Unie. In Bulgarije, Hongarije en Slovakije is bepaalde wetgeving in strijd met de rechten van trans personen. Daar bestaan immers uitspraken en wetten die een wettelijke erkenning van de genderidentiteit, en zo de uitoefening van het recht op vrij verkeer en verblijf, belemmeren. In Bulgarije besliste het Hooggerechtshof in februari 2023 bijvoorbeeld dat de Bulgaarse wet geen verandering in genderregistratie, naam of identificatienummer van trans personen in het rijksregister toelaat. Het HvJ bevestigde met deze uitspraak dat dit niet wettelijk is, en dat rechtbanken nationale wetten naast zich neer moeten leggen waar die in strijd zijn met Europese wetgeving.

Wat betekent dit in de praktijk?

Dankzij deze uitspraak wordt het makkelijker voor de Europese Commissie om juridisch gevolg te geven aan lidstaten wanneer ze zich niet aan de uitspraak van het HvJ houden.

In België is het aanpassen van je naam en genderregistratie reeds mogelijk voor trans personen. Voor personen met de Belgische nationaliteit verandert er dus concreet niets. Vooralsnog is het in België echter niet mogelijk om een niet-binaire optie te kiezen bij de genderregistratie. Sinds 2025 liggen bij de regering plannen op tafel om de genderregistratie op de identiteitskaart te verbergen, maar dit is tot op de dag van vandaag nog niet in voege.

Voor trans personen die in België wonen, maar uit een andere lidstaat komen, verandert deze uitspraak wél iets. Personen met een andere herkomst die in het Belgische wachtregister ingeschreven zijn, of hier verblijven maar geen Belgische nationaliteit hebben en geen erkende vluchteling of staatloze zijn, kunnen immers geen aanvraag tot wijziging indienen in België. Voor hen is een wijziging van de voornaam of genderregistratie dus enkel mogelijk volgens de nationale wetgeving van het herkomstland. In het geval van Bulgarije, Hongarije en Slovakije is dit volgens de nationale wetgeving niet mogelijk. De uitspraak van het HvJ vormt een juridische basis waardoor deze landen dit wél mogelijk moeten maken, waarna de aanpassing in België kan erkend worden.