De rechtspositie van LGBTQIA+ personen wereldwijd

Op verschillende plaatsen in de wereld worden mensen vervolgd omwille van hun genderidentiteit, genderexpressie, seksuele oriëntatie of variatie in geslachtskenmerken (intersekse). Dit ondanks de officiële erkenning van het belang van de bescherming en bevordering van LGBTQIA+-mensenrechten. 

Yogyakarta-beginselen +10 voor de toepassing van mensenrechten met betrekking tot seksuele oriëntatie en genderidentiteit (2017).  

Transgender personen in het bijzonder worden in sommige landen gestraft en vervolgd om wie ze zijn. Daardoor is vluchten voor sommigen de enige manier om veilig te kunnen leven. Bedreigingen met opsluiting of doodstraf, gedwongen prostitutie, ernstige discriminatie op de arbeidsmarkt, een gebrek aan toegang tot medische zorg, verstoten worden door familie en omgeving, … kunnen transgender personen ertoe dwingen internationale bescherming te zoeken1, 2, 3.  

In 2004 erkende de Europese wetgeving dat personen kunnen vervolgd worden op basis van hun seksuele oriëntatie en genderidentiteit en daarvoor asiel kunnen aanvragen. Van de 54 landen die door Transgender Europe beoordeeld werden, bieden in slechts 27 landen in 2025 internationale bescherming op grond van genderidentiteit. België is daar één van. 

Elk land dat de UN vluchtelingenconventie heeft ondertekend moet trans identiteit als een geldige reden beschouwen om asiel aan te vragen. Echter, in geen geval kan men asiel verkrijgen louter en alleen omwille van de genderidentiteit. Men moet aantonen dat de uiting hiervan leidt tot geweld en discriminatie in het ontvluchtte land. 

Meer info en advies binnen de UN is te vinden op de webpagina van UNHCR.

Asiel, opvang en rechtspositie in België

In België kan men asiel aanvragen wanneer men de genderidentiteit en -expressie niet vrij kan beleven in het herkomstland. Het is belangrijk om dit tijdig als motief van de asielaanvraag te vermelden, zodat de verdere procedure niet wordt bemoeilijkt en de geloofwaardigheid behouden blijft. 

Bij LGBTQIA+ personen onderzoekt de gendercel van het commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) waarom iemand asiel aanvraagt, en of de angst om vervolgd te worden terecht is. Wanneer het CGVS de vluchtelingenstatus of de subsidiaire bescherming niet toekent, kan de persoon die asiel aanvraagt in beroep gaan bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RvV). 

België behoort tot de top van de wereld wat LGBTQIA+ rechten betreft, en heeft wetgeving die trans personen beschermt tegen discriminatie. Een migratieproces naar België mogen we echter niet beschouwen als een beweging van ‘onderdrukt’ naar ‘vrij’ zijn4. Bij aankomst in het gastland worden transgender personen vaak opnieuw geconfronteerd met uiteenlopende vormen van kwetsbaarheid en geweld, zo toont Europees onderzoek5. 

De maatschappelijke acceptatie loopt niet overal gelijk met de wettelijke bescherming. Echter, trans personen zijn door de progressieve Belgische wetgeving in de mogelijkheid om klacht in te dienen wanneer ze gediscrimineerd worden of geweld ervaren. Ook conversiepraktijken, praktijken bedoeld om een LGBTQIA+ persoon zogenaamd te "genezen" van diens LGBTQIA+ identiteit, zijn strafbaar in België.

Het Belgische opvanglandschap voor personen die asiel zoeken wordt gecoördineerd door Fedasil. Deze speelt een belangrijke rol in het identificeren van de kwetsbaarheid van personen en het bieden van zo gepast mogelijke opvang. Een LOI (Lokaal Opvang Initiatief) geniet vaak de voorkeur.

Brochure en sociale kaart in België voor LGBTQIA+ personen die asiel zoeken

In 2025 ontwikkelde çavaria, partner- en belangenbehartigerorganisatie voor LGBTQIA+ personen, een brochure voor LGBTQIA+ personen die asiel zoeken met info over hun rechten in België. Deze werd verstuurd naar verschillende opvangcentra in Vlaanderen en Brussel. 

Daarnaast biedt çavaria ook een sociale kaart met organisaties die in België werken rond de kruispunten LGBTQIA+ en asiel & migratie. Deze kunnen ingezet worden bij de uitbouw van een sociaal netwerk. 

Migratiemotieven van transgender personen

Europees onderzoek naar migratiemotieven van transgender personen is schaars. Een Amerikaans onderzoek6 toont aan dat er verschillende redenen zijn om naar een ander land te migreren, waaronder: 

  • De vrijheid om hun genderidentiteit uit te drukken op een manier die in hun herkomstland niet veilig was;
  • Grotere acceptatie en begrip voor transgender personen bij het grote publiek;
  • Een beschermend wettelijk kader;
  • Perceptie van meer algemene economische kansen om veilig te kunnen werken. 

Noden van gemigreerde transgender personen

Uit een bevraging van LGBTQIA+ personen die in een Belgische collectieve opvangplek verbleven, werden vooral problemen rond veiligheid en welzijn vernoemd. De noden liggen vooral rond:

  • Veiligheid: veel bewoners geven aan dat ze het slachtoffer zijn van geweld, intimidatie en discriminatie door medebewoners en opvangmedewerkers;
  • Privacy: veel bewoners geven aan voorstander te zijn van aparte LGBTQIA+ opvangplekken of LOI's;
  • Ondersteuning en sensibilisering: veel bewoners geven aan dat opvangmedewerkers en medebewoners onvoldoende zijn opgeleid of gesensibiliseerd rond LGBTQIA+ thema's waardoor er niet kordaat wordt opgetreden;
  • Correcte informatie en diensten: veel bewoners geven aan dat ze onvoldoende info of diensten op maat krijgen over hun rechtspositie, genderzorg, juridische procedures,... en dat ze geen toegang hebben tot deze diensten omwille van de afgelegen locatie van de opvangcentra;
  • Contacten en netwerk: veel bewoners geven aan zich sociaal geïsoleerd te voelen met eenzame gevoelens tot gevolg, dit vooral in opvangcentra ver weg van stedelijk gebieden;
  • Genderinclusieve structuren: veel bewoners geven aan dat de opvangstructuren strikt gescheiden zijn op basis van geslacht. Dit maakt het voor sommige trans personen extra onveilig;
  • Zichtbaarheid en representatie: veel bewoners geven aan dat ze pas als kwetsbaar worden erkend in kwetsbaarheidsbeoordelingen wanneer ze officieel uit de kast zijn. Vaak wordt een coming-out verwacht, in lijn met een Westers perspectief. Termen als 'seksuele oriëntatie' en 'genderidentiteit' zijn niet altijd universeel. LGBTQIA+ wordt in Westerse landen vaak als één groep beschouwd, maar dit is niet altijd zo in niet-Westerse landen. Bovendien is er soms minder of meer sprake van genderbinaire opdeling in bepaalde niet-Westerse landen. Vaak vragen mensen asiel aan op basis van seksuele oriëntatie. Niet overal wordt de term transgender erkend.

çavaria schreef een eindverslag waarin bovenstaande noden en die van opvangmedewerkers verder uitgediept worden. 

Lees hier het eindverslag van het project "safer spaces for LGBTI+ asylum seekers" van çavaria.

Taal als mogelijke barrière voor ondersteuning

Vaak is een andere taal spreken een bemoeilijkende factor om de juiste hulp te krijgen. Het zorgt er ook voor dat contact leggen met andere LGBTQIA+ personen niet evident is. çavaria ontwikkelde een pagina met organisaties en websites die informatie aanbieden over LGBTQIA+ in verschillende talen. Dit kan helpen om de eigen genderidentiteit beter te begrijpen en te verkennen.

Vaak wordt er binnen asielopvangcentra beroep gedaan op een tolk om de taaldrempels te overbruggen. Uit de praktijk blijkt echter dat vele tolken onvoldoende geïnformeerd en gesensibiliseerd zijn rond LGBTQIA+ thema's en inclusieve terminologie. Bovendien hebben tolken soms even rigide opvattingen over LGBTQIA+ omdat men van dezelfde regio afkomstig is, of/en kent de tolk familieleden van de LGBTQIA+ persoon. Dit zorgt voor een onveilig gevoel en gebrekkige vertaling, en komt dus de hulpverlening niet ten goede.

Een sociale tolk wordt aangevraagd via het Agentschap voor Integratie en Inburgering. Die tolken worden algemeen opgeleid, maar er is geen specifieke opleiding rond LGBTQIA+ of SOGIESC. 

Transgenderzorg voor buitenlandse trans personen

Zie webpagina:

Wijziging voornaam en/of geslachtsregistratie op ID

Zie webpagina's:

 

Do's en dont's

Do's

  • Vraag zo snel mogelijk juridisch advies. Een advocaat of begeleider kan je helpen om je rechten te begrijpen en je asielaanvraag correct op te starten. Zoek iemand die gespecialiseerd is in LGBTQIA+ thema’s.
  • Vertel op een eerlijke en samenhangende manier over je genderidentiteit en de redenen waarom je gevlucht bent. Informatie over je genderidentiteit kan belangrijk zijn voor de beoordeling van je aanvraag. 
  • Houd alle documenten goed bij. Denk aan identiteitsdocumenten, medische attesten, verslagen van hulpverleners of bewijs van eerdere zorg (zeker indien reeds medische stappen werden gezet). Andere documenten die helpend kunnen zijn: verklaringen van familie, vrienden of organisaties in je thuisland (indien veilig), bewijzen van aangifte bij politie in eigen land (indien mogelijk) en social media posts of foto's die je genderidentiteit tonen.
  • Vraag een tolk als je de taal niet goed begrijpt. Je hebt recht op ondersteuning in een taal die je begrijpt. Als je je niet op je gemak voelt bij een bepaalde tolk omwille van de genderidentiteit of omdat het niet veilig voelt, geef dit meteen aan.
  • Als je vertrouwen hebt in de hulpverleners, informeer hen over je naam, voornaamwoorden en noden. Zo kunnen zij je beter ondersteunen en respectvol met je omgaan.
  • Zoek ondersteuning. Je kan terecht bij organisaties die ervaring hebben met LGBTQIA+ en migratie voor informatie en psychosociale hulp. In België is dit bv. Lumi, çavaria. Je kunt bij hen advies en emotionele ondersteuning krijgen. Let op: ze kunnen niet helpen bij het verkrijgen van een visum of verblijfsvergunning.

Dont's

  • Wacht niet te lang om je genderidentiteit te vermelden in je procedure. Dit kan belangrijk zijn voor je bescherming. Zo blijft de geloofwaardigheid behouden.
  • Ga er niet van uit dat iedereen kennis heeft over transgender thema’s of over culturele verschillen hierin. In het Westen wordt soms anders naar gender gekeken en bepaalde woorden of begrippen bestaan niet in elke cultuur. Leg daarom uit wat voor jou belangrijk is als dat nodig is.
  • Deel je verhaal niet met onbekenden als je je daar niet veilig bij voelt. Bescherm je privacy.
  • Stop je lopende transgenderzorg of medicatie niet zonder medisch advies. Neem zo snel mogelijk contact op met een arts in België, bijvoorbeeld een endocrinoloog (een arts die gespecialiseerd is in hormonale behandelingen). Weet dat ook een huisarts in principe hormonen mag voorschrijven.
  • Onderteken geen documenten die je niet begrijpt. Vraag voor een vertaling of een tolk. Je kunt ze eventueel ook zelf vertalen met een online tool.

Meer info

Kan er iets verbeterd worden aan deze pagina?

Laatst nagekeken op: .