Advies van de Nederlandse Gezondheidsraad bevestigt zorgvuldigheid van genderzorg voor jongeren

De Nederlandse Gezondheidsraad heeft op 30 juni een nieuw adviesExterne link gepubliceerd over transgenderzorg voor jongeren (-18). Daarin concludeert de raad dat de huidige transgenderzorg in Nederland zorgvuldig is georganiseerd en dat beslissingen over een eventuele medische behandeling stapsgewijs worden genomen. 

Het advies in een notendop

Zorgvuldige besluitvorming

Volgens de Nederlandse Gezondheidsraad is transgenderzorg voor jongeren in Nederland opgebouwd rond een uitgebreid en stapsgewijs traject. Jongeren die zich aanmelden met vragen over hun genderidentiteit doorlopen eerst een verkennende en diagnostische fase, waarbij psychologische begeleiding centraal staat. Pas wanneer sprake is van aanhoudende genderincongruentie of genderdysforie en na zorgvuldige diagnostiek door een multidisciplinair team kan een medische behandeling, zoals GnRH-agonisten (ook wel bekend als puberteitsremmers) of genderbevestigende hormonen, worden overwogen.

De raad stelt dat deze werkwijze voldoende ruimte biedt voor gezamenlijke besluitvorming, reflectie en geïnformeerde toestemming van zowel de jongere als de ouders of diens wettelijke vertegenwoordigers.

Wat zegt het onderzoek?

De Gezondheidsraad bekeek ook de beschikbare wetenschappelijke kennis over de effecten van puberteitsremmers en genderbevestigende hormonen bij jongeren. 

Volgens de raad laten de beschikbare onderzoekenExterne link zien dat deze behandelingen de beoogde lichamelijke effecten bereiken. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat ze kunnen bijdragen aan een verbetering van het mentaal welzijn van jongeren met genderincongruentie of -dysforie. De beschikbare gegevens over ongewenste lichamelijke en psychische effecten geven op dit moment geen directe aanleiding tot zorg.

Tegelijkertijd wijst de raad erop dat er nog belangrijke vragen openstaan. Zo is er nog onvoldoende onderzoek naar de mogelijke effecten op onder meer cognitie, vruchtbaarheid en de gezondheid op lange termijn. De commissie benadrukt echter dat deze onzekerheden op zichzelf geen reden vormen om de huidige zorg anders in te richten. Daarbij maakt de raad expliciet de afweging dat ook het uitstellen of achterwege laten van behandeling negatieve gevolgen kan hebben voor de mentale gezondheid van jongeren met genderincongruentie of -dysforie.

Meer onderzoek en betere monitoring

Een belangrijk onderdeel van het advies is ook de oproep om de wetenschappelijke onderbouwing verder te versterken. De Gezondheidsraad pleit voor grotere, langdurige onderzoeken waarin jongeren over een langere periode worden gevolgd, ook tot in de volwassenheid.

Daarnaast adviseert de raad om de transgenderzorg in Nederland landelijk en op een gestandaardiseerde manier te monitoren. Hierdoor kunnen de effecten van behandelingen, maar ook ervaringen van jongeren op langere termijn, beter in kaart worden gebracht.

Aandacht voor stoppen met genderzorg en spijt

De Gezondheidsraad besteedt ook aandacht aan jongeren die besluiten te stoppen met een hormoonbehandeling of die spijt ervaren. Op basis van Nederlands onderzoekExterne link lijkt het aantal jongeren dat stopt met een behandeling die tijdens de minderjarigheid is gestart laag te zijn. Over het voorkomen van spijt kunnen volgens de raad echter nog geen definitieve conclusies worden getrokken, onder meer doordat veel onderzoeken een beperkte opvolgperiode hebben en niet alle jongeren in beeld blijven.

De commissie benadrukt dat jongeren zich tijdens het hele zorgtraject vrij moeten voelen om twijfels, een wens om te stoppen of gevoelens van spijt bespreekbaar te maken. Volgens de raad is het belangrijk dat hierover open gesprekken plaatsvinden, zonder dat stoppen of spijt automatisch worden gezien als een teken dat de zorg tekortgeschoten is.

Meer ondersteuning buiten de gendercentra

Om de zorg toegankelijker te maken adviseert de Gezondheidsraad ook om huisartsen en de reguliere geestelijke gezondheidszorg beter te ondersteunen bij vragen rond genderidentiteit. Met meer kennis en expertise kunnen zij jongeren beter begeleiden tijdens een verkennende fase, waardoor niet alle vragen direct hoeven te worden doorverwezen naar gespecialiseerde gendercentra. Volgens de raad kan dit bijdragen aan het verminderen van onnodige medicalisering én aan het terugdringen van de lange wachttijden in de gespecialiseerde transgenderzorg.

Ook aandacht voor de maatschappelijke context

Tot slot benadrukt de Gezondheidsraad dat transgenderzorg niet los kan worden gezien van de samenleving. De psychische belasting die veel genderzoekende en trans jongeren ervaren hangt volgens de raad niet alleen samen met genderincongruentie of -dysforie zelf, maar ook met discriminatie, uitsluiting en een gebrek aan maatschappelijke acceptatie van genderdiversiteit. Goede zorg blijft daarom belangrijk, maar kan volgens de raad niet alle gevolgen van maatschappelijke uitsluiting wegnemen.

Hoewel het advies betrekking heeft op de Nederlandse zorgcontext, sluiten verschillende aanbevelingen aan bij uitdagingen die ook in België spelen. Ook hier blijven een goede toegang tot kwaliteitsvolle transgenderzorg, voldoende expertise, duidelijke informatie en het terugdringen van wachttijden belangrijke aandachtspunten.