Trans Rights Index & Map toont meer positieve ontwikkelingen dan afgelopen jaren

Naar jaarlijkse gewoonte bracht TGEUExterne link, de leidende trans koepelorganisatie voor Europe en Centraal-Azië, afgelopen dinsdag een Trans Rights Map & Index uit. Deze komt telkens in aanloop van IDAHOT en gelijktijdig met de Rainbow Map & Index van ILGA EuropeExterne link uit.

Wat is de Trans Rights Map & Index?

Sinds 2013 worden op de Trans Rights Map & Index 54 Europese en Centraal-Aziatische landen gerangschikt op basis van hun wetgeving, beleid en leefsituatie ten aanzien van trans personen. Hiervoor worden 32 indicatoren beoordeeld, verdeeld over zes thematische categorieën. De zes thema's zijn:

• Wettelijke gender erkenning
• Asiel
• Haatspraak en geweld
• Non-discriminatie
• Welzijn
• Gezin

Belangrijk om te bemerken is dat er vaak een verschil is tussen juridische bescherming/rechten en de zogenaamde "lived realities", de concrete leefsituatie van trans personen binnen de maatschappij. Juridische vooruitgang vertaalt zich helaas niet altijd in een maatschappij waarin de veiligheid en waardigheid van trans personen gegarandeerd worden. Daarnaast zien we ook dat bepaalde subgroepen het veel moeilijker hebben. Het gaat dan bijvoorbeeld om trans personen die aan sekswerk doen, trans vrouwen, trans personen van kleur en trans personen die genoodzaakt zijn te vluchten.

Meer positieve evoluties dan afgelopen jaren

Dit jaar valt op dat er meer juridische vooruitgang geboekt werd dan vorige jaren. Vooral activisten en rechtbanken droegen hieraan bij.

• In Tsjechië zijn er nieuwe richtlijnen voor wettelijke gendererkenning, zonder verplichte sterilisatie of ingrepen.
• In Oostenrijk werd niet-binaire genderregistratie erkend, waar dit vroeger enkel voor intersekse personen kon.
• In Polen moeten trans personen hun eigen ouders niet meer aanklagen om wettelijke gendererkenning te bekomen.
• In Albanië werden nieuwe beschermingen op basis van genderexpressie en genderidentiteit wettelijk verankerd.

Vooruitgang vooral dankzij activisten en trans personen zélf

Hoewel de Trans Rights Index & Map meer juridische vooruitgang toont dan de afgelopen jaren, wijst TGEU erop dat deze winsten vooral geboekt werden dankzij activisten en uitspraken van rechtbanken, niét door politiek engagement van overheden. Daarnaast blijft de situatie van trans personen op veel plaatsen onveranderd en kunnen zij vaak niet al hun rechten uitoefenen.

Naast de winsten, zien we in verschillende landen helaas ook een terugval in de rechten van trans personen. Vooral wat betreft wettelijke gendererkenning is de invloed van Rusland zichtbaar in de buurlanden. Ook in Slowakije en het Verenigd Koninkrijk wordt de rechtspositie van trans personen onzekerder.

België bevestigt hun sterke positie binnen Europa

Zoals in 2025 komt België tegemoet aan 25.50 van de 32 indicatoren. Daarmee behoort België tot één van de beste Europese landen. In Europa en Centraal-Azië doen enkel Spanje, Luxemburg, Denemarken en IJsland het beter. Aandachtspunten blijven evenwel:

• Juridische erkenning voor personen met een niet-binaire genderidentiteit zoals non-binaire personen (geen X of alternatief)
• Depathologisering binnen transgenderzorg (diagnose nodig)
• Erkenning van ouderschap door non-binaire ouders (enkel moeder, vader en meemoeder)

Het TIP roept de federale overheid op om hier snel werk van te maken.